Dán gihppagis leat rávvagat dutnje gii háliidat eambbo diehtit makkár vejolašvuođat gávdnojit bissehit givssideami mánáid vuostá. Mii leat lagabui 10 jagi veahkehan váhnemiid givssidanáššiin, ja háliidat áinnas juogadit iežamet vásáhusaid duinna. Mii addit konkrehta ráđiid, maid sáhtát geavahit iešguđet oktavuođas. Mii leat ieža váhnemat ja min ulbmil lea veahkehit jos fuomášat ahte du mánná givssiduvvo.

Don dovddat mánát buoremusat, ja fertet ieš árvvoštallat makkár rávvagat didjiide heivejit. Mii eat sáhte váldit ovddasvástádusa bohtosiidda, dahje dáhkidit maidige. Givssideapmi sáhttá čuohcat dearvvašvuhtii, ja jos du máná dearvvašvuohta uhkiduvvo, de fertet ohcat fágalaš veahki.

Álggos geahčadat mii givssideapmi lea, go ollugat eai riekta dieđe maid givssideapmi mearkkaša.

Oahpahuslágas leat máná vuoigatvuođat bures vuhtiiváldojuvvon, ja váikkuha skuvlii, skuvlajođiheddjiide ja skuvlaeaiggádiidda jos lága rihkkot.

Oahpahusláhka (§9A) cealká ahte “Skuvla ii dohkket ahte oahppi gillá loavkašuhtti sániid dahje daguid nugo givssideami, veahkaválddálašvuođa, vealaheami ja fuonášeami”.

§ 9A-5 meannuda oahpaheddjiidgivssideami hui garrasit.

Jos givssideapmi ii heaittihuvvo, sáhttá bearaš ohcat veahki Fylkkamánnis (geahča §9A-6).

Jos skuvla rihkku “givssidanlága”, de sáhttá skuvlaeaiggát oažžut bággosáhku (geahča §9A-12) ja rektor sáhttá biddjot giddagassii (geahča §9A-13).

Dat gal ieš alddis orru hui borre, ja jos láhka geavatlaččat doaimmašii ulbmiliiddis mielde, de gal it livčče dárbbašan lohkat dán gihppaga, ja mii eatge livčče čállán dan. Dađibahábut lea duohtavuohta muhtun bearrašiin áibbas nuppe láhkai. Ollugat šaddet ráhčat mánáidis vuoigatvuođaid ovdii ja váikkuhusat láhkarihkkumiidda váilot dábálaččat. Berret diehtit vuoigatvuođaidat, muhto loga vuos viidáseappot ja árvvoštala vejolaš bargovugiid. Smiehta mii du mánnái ja bearrašii lea buot buoremus.

Árvvoštala min rávvagiid, ja loga doaibmabijuid birra.

Ollu bearrašat vásihit stuora vuostehágu ja unohisvuođaid go fuomášit givssideami ja almmuhit dan skuvlii. Muhtun skuvllat eai váldde givssideami duođas ja buot duođaleamos lea jos mánná gii givssiduvvo sivahallojuvvo. Eará bearrašat sáhttet čuovvut seamma minstara ja sivahallat bearraša ja botket oktavuođaid. Boađus sáhttá šaddat eanet givssideapmi, olggušteapmi lagasbirrasis ja váddáseabbo eallindilli go dat mii lei ovdal go givssideapmi dieđihuvvui.

Muhtun bearrašat vásihit nu stuora váikkuhusaid ahte fertejit skuvlla molsut, barggu cealkit eret, viesu vuovdit ja fárret. Dat lea issoras eahperehálaš. Muhtumiidda čuohcá dat nu garrasit, ahte šaddet rahčat máŋggaid jagiid ovdal go ožžot veahki almmolaš vuogádagas.

Lea go vejolaš čoavdit givssidanáššiid nu ahte ii dárbbaš vásihit vuosttaldeami almmolaš vuogádagas ja lagašbirrasis? Loga kapihttala litna strategiijaid birra, gos mii geahčadat sivaid olggušteapmái, ja mo givssideami sáhtašii bissehit nu ahte eai šatta nu ollu negatiivva váikkuhusaid.

Don ieš mearridat mo min rávvagiid geavahat

Mii leat váhnemat, nugo don, ja eatge fágaolbmot eatge áššedovdit. Mii leat ollu jagiid bargan givssidanáššiin ja háliidat vásáhusaid juogadit dán gihppaga bokte, muhto don ieš dovddat mánát buoremusat ja dieđát makkár čovdosat doibmet buoremusat. Don ieš válljet maid dagat, ja dat lea du iežat ovddasvástádus.

Mii lea nu erenoamáš dáinna gihppagiin?

Gávdnojit ollu rávvagat mo eastadit givssideami, muhto hui hárve dat bohtet bearrašis. Mii leat váhnemiid jietna. Mii diehtit ahte sáhtát dovdat iežat duvdiluvvon olggobeallái, jos skuvla ii bargga maidige váttisvuođaiguin. Galggašii hui álki mánnái sihkkarastit oadjebas ja buori oahpahusa, muhto olmmoš sáhttá vásihit vuostehágu skuvlla, gieldda ja lagasbirrasa bealis. Maid galgá dahkat vai dat ii dáhpáhuva? Maid galgá dahkat vai givssideamis beassá eret? Vejolaš čovdosiid gávnnat dán gihppagis.

Jeara álo; – oažžu go mánná buoret dili?

Hui álki lea jurddašit ahte mii bargat mánnái buoremussan. Ii gávdno mihkkige mii čuohcá nu garrasit go oaidnit máná váivašuvvamiid ja gillámušaid, erenoamážit jos dieđiheamis ii leat ávki. Muhtun oktavuođain sáhttá dilli šaddat ain heajut jos skuvlii muitala ášši birra. Dalle olmmoš dieđusge suhttá ja ohcagoahtá vuoiggalašvuođa. Ovdal go barggat maidige, de berret jearrat alddát; – buorida go mu bargu máná dili?

Vuosttas maid ferte bargat lea ahte máná oažžut eret givssidandilis. Dasto fertet geahččalit buoridit vuogádaga, jos nagodat.

Mii ávžžuhat lohkat buot rávvagiid

Dat váldá áiggi čoavdit givssidanáššiid. Mii ávžžuhat ráhkadit plána mas leat mielde iešguđetlágan váikkuhangaskaoamit. Jos A-plána ii doaimma, joatkke B-plánain ja muhtun gaskaoamit doibmet hui bures ovttasbarggu bokte. Mii ávžžuhat lohkat gihppaga, vai dieđát makkár váikkuhangaskaoamit gávdnojit ja maid lea vejolaš geavahit.

Joatkke áššiin dassá go oainnát ahte máná dilli buorrána. Čuovu mielde ja fuolat ahte ođđa ja buoret dilli bissu. Lea dehálaš máná veahkehit dakkár dilis gos iešluohttámuš jávká dego muohta sáttoeatnamis, ja dat ahte oaidnit máná njulgemin čielggi ja mannat máilbmái ođđa ustibiiguin ja ođđa iešluohttámušain, lea skeaŋka mii lea buot stuorimus ja árvvoleamos.

Buorre lohkan ja lihkku!

Searvi Mobbing i Skolen (Givssideapmi Skuvllas) lea čállán dán gihppaga. Mii leat ideála, doarespolitihkalaš, demokráhtalaš ja riikkaviidosaš searvi man ulbmil lea bearrašiid veahkehit givssidanáššiin. Politihkalaččat mii áŋgiruššat dan ovdii ahte geahpedit givssideami.

Mii háliidat maid giitit NettSkred, teknihkalaš čovdosiid ovddas. Jos NettSkred bokte oastát bálvalusaid, de leat mielde veahkeheamen mánáid vuosttaldit givssideami. Čujut givssideapmi.no vai oažžut buriid fálaldagaid.

Sátni givssideapmi lea ollu ságastallojuvvon, ja muhtumat oaivvildit ahte sátni “loavkašuhttin” livčče buoret sátni.

Ságastallamiin bođii ovdan ahte muhtumat eai liikon sátnái givssideapmi, ja min oaivila mielde okta sivva dasa lea ahte skuvllat eai dovddas givssideami. Ohppiidguorahallamis boahtá ovdan ahte skuvllat leat ávžžuhan ahte mánát eai galgga muitalit jos givssiduvvojit. Dávjá lea maid nu ahte ovddasteaddjit garvet geavaheamis sáni givssideami. Mii vásihat ahte skuvllat mat eai háliit geavahit sáni givssideapmi dávjá duššindahket váttisvuođa, ja eaige dáhtošii álggahit dárbbašlaš doaibmabijuid.

Loavkašuhttin ja givssideapmi gullaba oktii, muhto sániin ii leat seamma mearkkašupmi.

Givssideapmi lea go muhtun guhkit áiggi diehtomielain loavkašuhttá nuppi olbmo gean atná vuolleárvosažžan.

Geahčasteatnot iešguđet definišuvdnaosiid. Givssideapmi lea go olmmoš diehtomielain loavkašuhttá nuppi olbmo guhkit áiggi, ja viidáseappot; ahte givssideapmi dáhpáhuvvá olbmo vuostá gean atná vuolleárvosažžan. Vuolleárvosaš ii dárbbaš mearkkašit fysalaš heittotvuohta, muhto lea okto ollugiid vuostá.

Čuovu dárkilit mielde man dávjá loavkašuhttin dáhpáhuvvá ohppiid gaskkas ja gii dan dahká, vai beasat árvvoštallat dáhpáhuvvá go dat almmolaš givssidandefinišuvnna mielde. Ollu ovddasteddjiid mielas lea ávkkálaš diehtit ahte loavkašuhttin maid mánná vásiha meroštallojuvvo givssideapmin.

Jos vel fuomášat ge ahte mánná givssiduvvo, de ii leat áibbas sihkkar ahte sátni givssideapmi galgá álo deattuhuvvot:

• Ovttasbargu soaitá buorebut lihkostuvvat jos geavahat “litna” strategiija, ja deattuhat skuvlabirrasa ja dáhpáhusaid ovdalgo sániid givssideapmi, givssideaddji ja olbmo gii givssiduvvo.
• Jos geavahat formála strategiija, de lea buoret ahte sátni givssideapmi geavahuvvo aktiivvalaččat skuvlla ja eará ásahusaid ektui. Givssidandefinišuvnna sáhttá skuvllain ovttas geahčadit vai goappaš beliin lea seamma oaivil ahte loavkašuhttimat maid mánná lea vásihan, lea givssideapmi almmolaš definišuvnna mielde. Dat soaitá váidudit duššindahkama ja váikkuhit dasa ahte skuvla álggaha dárbbašlaš doaibmabijuid.

Ii, lea doarvái ahte mánná lea vásihan loavkašuhttimiid. Ođasmahttojuvvon givssidanláhkaparagráfas, mearriduvvon 2017, lea nannejuvvon ahte “loavkašuhttin ii galgga moktige dohkkehuvvot”.

Searvi Foreningen Mobbing i Skolen (Fomis) lea čállán rávagihppaga du várás gii háliidat diehtit makkár vejolašvuođat gávdnojit bissehit givssideami skuvllas. Mii leat ideála, doarespolitihkalaš, demokráhtalaš ja riikkaviidosaš searvi geat veahkehat bearrašiid givssidanáššiin. Aktiivvalaš politihkalaš barggu bokte mii geahččalat geahpedit ja bissehit givssideami.

Eaktodáhtolaš doaimmaid bokte mii leat vásihan ollu givssidanáššiid. Mii diehtit man garra dilli mánnái sáhttá šaddat ja mo máná galggašii veahkehit dákkár dilis. Mii háliidat duinna juogadit iežamet vásáhusaid, vai leat bures ráhkkanan go skuvllain galggat deaivvadit.

• Ruovttusiidu: mobbingiskolen.no
• E-poasta: post@mobbingiskolen.no
• Miellahtuid doarjjatelefovdna: 69 70 30 66

Searvi Mobbing i Skolen (Givssideapmi Skuvllas) lea ráhkadan gihppaga. Háliidat go min barggu doarjut?

Buresboahtin min neahttabáikái mobbingiskolen.no. Dan bokte sáhtát addit skeaŋkka dahje almmuhit iežat miellahttun.