Ollu bearrašat ohcet ráđiid mo media sáhtašii “geavahit”, muhto lea dehálaš muitit ahte media hárve diktá iežas “geavahuvvot”. Media lea sorjjasmeahttun, ja dat guoská maid givssidanáššiide.

Lea vejolaš váldit oktavuođa mediain ja muitalit iežas ášši, muhto dan maŋŋil sii čađahit iežaset guorahallamiid, ságastit “nuppiin beliin” ja ipmirdit ášši iežaset láhkai. Muhtumin media vállje heaittihit ášši. Muhtumin media čuohppá báddemiid ja kommentáraid ja dalle sáhttet dehálaš dieđut jávkat. Media almmatge čuolaha givssidanáššiid beale.

Givssidanáššiin lea mánná dávjá okto sin vuostá geat givssidit, bearaš sáhttá olgguštuvvot skuvlla bealis ja servodat sáhttá geavahit váikkuhangaskaomiid bearraša vuostá ovdalgo máná veahkehit. Givssidanáššit leat váivves áššit ja duššindahkan ja vejolaš fápmogeavaheapmi ii veahket máná gillámušaid. Dalle sáhttá ášši cavgilit mediai.

Ollu journalisttat háliidit vuosttamužžan veahkehit máná ja bearraša mat vásihit givssideami. Media dávjá muittuha ahte givssideamis leat stuora váikkuhusat, ja lea eahpitkeahttá váikkuhan dasa ahte givssideapmi lea biddjojuvvon politihkalaš áššelistui.

Medias lea stuora fápmu. Go aviissat, rádio dahje tv bargagohtet givssidanáššiin, de gal sáhttet ovddasvástideaddjit jorgalahttit oaiviliiddis 180 gráda; duššindahkamis doaimmaid čađaheapmái. Nuppástuhttin, dat ahte dovddat fámohisvuođa ja de beasat vásihit ahte áššit čovdojuvvojit, sáhttá rievdadit dili áibbas nuppegežiid. Ollugat vásihit ahte ášši váldojuvvo duođas go media almmuha boasttuvuođaid, ja go ovddasvástideaddjit átnot ándagassii. Almmatge mii ávžžuhat várrugasvuođain geavahit media vaikko muhtin áššit čovdojuvvojit ge mediabeaggima dihte.

• Mediabeaggin sáhttá váikkuhit dasa ahte skuvla meannuda bearraša negatiivvalaččat. Go media čalmmustahttá headjuvuođaid ja boasttuvuođaid skuvlla ja skuvlaeaiggáda bargguide, de sáhttá bearaš geas leat mánát dan skuvllas dahje lagasbirrasis dovdat vuostehágu. Jos skuvla ii dieđe váttisvuođaid birra, de sáhttá čuoččuhit ahte bearaš eahperievttálaččat gilvá mediai boasttuságaid skuvlla birra. Dat sáhttá mielddisbuktit ahte bearaš olgguštuvvo lagasbirrasis.
• Leage várrugas geavaheamis máná nama almmolašvuođas. Jos muhtun ohcá máná nama neahtas, de sáhttá givssidanášši boahtit bajás, olu maŋŋelis olbmo eallimis goas givssideapmi ii leat šat áigeguovdil. Jeara; maid háliidivčče mánná, 25-jahkásažžan ahte moarsi/irgi, dahje bargoaddi galggašii diehtit go ohcet dieđuid su birra interneahtas?
• Mánát leat uminddegat, ja lea ovddasteddjiid ovddasvástádus leat várrugas dieđuid addimis máná birra.
• Media dieđusge háliida goappaš áššebeliiguin ságastit. Ja ii ge leat sihkar ahte ášši ovddiduvvo juste bearraša vásáhusaid mielde.

Bearaš ja mánná sáhttá válljet ahte sii eai hálit iežaset čájehit medias. Mis leat buorit vásáhusat mediaođđasiin gos eai almmut ja čájet sin gean birra lea sáhka.

Gáibit lohkat korrektuvrra ovdal go teaksta almmuhuvvo. Sisdoalu kvalitehtasihkkarastin ja anonymitehtasihkkarastin lea dávjá ávkkálaš ja dárbbašlaš.

Jos máŋgga bearraša vásihit seamma váttisvuođaid, de lea hui buorre jos ovttas deaivvadit mediain. Dat nanne luohtehahttivuođa ja váikkuha dasa ahte šaddá váddáseabbon dovdáhit máná ja ovttaskas bearraša. Bajilčála sáhttá ovdamearkka dihte; “Váhnenbargolávdegoddi fuolastuvvá go xx-skuvllas dáhpáhuvvá givssideapmi”.

Givssidanáššiid sáhttá ieš almmuhit, blogga ja sosiála mediaid bokte. Ášši sáhttá oažžut stuora beroštumi ja váikkuhusaid, ja danin fertege máŋgii smiehtastit ovdal go ášši almmuha.

Rávisolbmot galget áimmahuššat máná persovdnadieđuid. Jos mánná ieš háliida blogget, de berrejit sii bagadit máná amas ii almmut dieđuid mat sáhttet šaddat váivvádussan, dál dahje boahtteáiggis. Ovddasteaddjit berrejit duođalaččat árvvoštallat lea go máná dárbu gieldit bloggemis.

Eanaš áššiin mii rávvet ahte neahtas ii galgga almmuhit persovdnadieđuid. Mii háliidivččiimet ahte givssidanášši bázášii dušše muitun, muhto duohtavuohta lea ahte dieđuid maid nehttii almmuha ii sáhte sihkkut.