Báddema bokte sáhttá oažžut dehálaš duođaštusaid, muhto lea go lohpi báddet?
Ollugiidda lea dat áigeguovdilis temá. Lea go čiegus bádden lobiheapme? Dus lea lohpi báddet dihto eavttuid vuođul, čuovu njuolggadusaid.
Dus ii leat oppanassiige lohpi báddet jos ieš it searvva ságastallamiidda. Bádden lea lobálaš skuvlačoahkkimiin gos ieš leat mielde.
Mo báddet?
Dábálaš jierbmetelefovnnain lea álki báddet. Čoahkkima álggus sáhtát muitalit ahte don leat ávžžuhuvvon báddet ságastallama go dárbbašat duođaštusaid. Bearaš sáhttá čujuhit ahte sii leat dán gihppagis lohkan báddenrávvagiid.
Rabas bádden
Go givssidanproseassa lea jođus, de sáhttet skuvlabargit ja earát eaddut go háliidehpet báddet, muhto jos ii leat dárbu ášši čiegadit, de ii galggašii bádden šaddat váttisvuohtan. Journalisttat báddejit hui ollu. Bádden lea dehálaš oassi duođaštusain, erenoamáš váiddaáššiid oktavuođas, dahje jos čuoččáldahttojuvvojit gutnádat- dahje buhtadusáššit vahágiid ovddas maid givssideapmi lea dagahan.
Jos buohkat mihtet báddemii, de bija telefovnna oidnosii beavddi ala ja álggat báddema. Várut ahte báddemis boahtá ovdan ahte oasseválddit dihtet ahte báddejuvvo, ja dohkkehit dan.
Čiegus bádden
Čiegus bádden lea lobálaš jos ieš searvvat ságastallamiidda. Čiegus dahje rabas báddemis leat máŋga beali maid ferte vuhtiiváldit:
- Jos vel čiegus bádden lea lobálaš, de oaivvildit ollugat ahte dat ii leat nu vuogas.
- Rabas báddemis leat maid buorit bealit, ovdamearkka dihte ahte čoahkkinbeavdegirji čállojuvvo dan mielde mii čoahkkimis daddjo, dušši ságat geahpeduvvojit ja čoahkkin šaddá eanet dan birra makkár doaimmaid ferte álggahit.
- Rabas bádden almmuha ahte dilli lea hui duođalaš. Jos bearaš čujuha ahte sii leat mis ožžon rávvagiid bargat dieinna lágiin, de sii čalmmustahttet ahte sii leat guorahallan makkár vuoigatvuođat sis leat. Dat sáhttá mielddisbuktit ahte skuvla meannuda bearraša duođaleabbo.
- Riektevuogádagas lea vejolaš geavahit báddema duođaštussan, maiddái čiegus báddema. Jos lea váiddaášši fylkkamánnái dahje gildii, de dasa eai leat nu garra gáibádusat go rievttis. Mii diehtit ahte journalisttat ja fylkkamánnekantuvra eai leat dohkkehan čiegus báddema duođaštussan.
- Mii diehtit ahte skuvllat leat biehttalan čađaheames čoahkkima jos báddejuvvo. Jos skuvla biehttala rabas báddema láhkarihkkunáššis, sáhttá čiegus bádden leat molssaeaktu jos ieš lea mielde čoahkkimis. Rabas bádden sáhttá leat buorre gaskaoapmi duođaštit fápmogeavaheami ja áitagiid.